Հայ Ավետարանական ընտանիքի եկեղեցիների փոփոխություններն ու լրացումները ՀՀ Արդարադատության նախարարության կողմից 12.07.11թ. ներկայացված հետևյալ օրինագծերի վերաբերյալ

Խղճի եվ կրոնական ազատությունների մասին  ՀՀ օրենքի նախագիծը

Նախ առաջարկվում է, որ հոդված 2-ի 2 կետում յուրաքանչյուր անձի համար խղճի, կրոնի և համոզմունքի ազատության դրսևորումների շարքում «եկեղեցական արարողությունների կամ պաշտանմունքի այլ ծիսակատարությունների» բառակապակցությունից հետո ավելացնել նաև «և դրսևորումների» բառերը:

1. Հոդված 4-ում խղճի, կրոնի և համոզմունքի ազատությունը սահմանափակելու մասին.
1.1. Նախագծում խղճի, կրոնի և համոզմունքի ազատության արտահայտման իրավունքի սահմանափակման համար նշվում են հանրահայտ` հասարակական անվտանգության, մարդկանց առողջության, բարոյականության կամ այլոց իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության պատճառները:
Հավելելով, թե այս սահմանափակումն իր մեջ ներառում է նաև «հոգեորսության» (ոչ պատշաճ պրոսելիտիզմ) և կրոնական կազմակերպությունների գաղտնի գործելու արգելքը:
ա. «Ոչ պատշաճ պրոսելիտիզմ» եզրույթի փոխարեն այսուհետև առաջարկում ենք գործածել «ոչ պատշաճ դավանափոխություն»-ը և ավելորդ համարել «հոգեորսություն» բառի գործածությունը («Խղճի և կրոնական ազատությունների մասին» օրենքի նախագծի հոդված 4-ի 1,3,4 կետեր, «ՀՀ Քրեական օրենսգրքում փոփոխություն և լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծի հոդված 2) հետևյալ պատճառներով.
1) «Հոգեորսությունը» իրավաբանական եզր չէ և չի կարող սահմանվել օրենքով.
2) Բառացիորեն նշանակելով հոգի որսալ` ոչ պատշաճ դավանափոխության շրջասույթի անհաջող փորձ է (շրջասույթը առարկայի իրական անվանմանը փոխարինող նկարագրական դարձույթն է):
բ. Ինչ վերաբերում է ընդհանրապես «կրոնական կազմակերպությունների գաղտնի գործելու արգելքին», ապա այն կարող է հակասել առնվազն ներքոհիշյալ դրույթներին. 
1) Նույն օրինագծի հոդված 10-ի վերջին պարբերությունում նշված` «Պետությունը ճանաչում է խոստովանության գաղտնիությունը» դրույթին (ինչն առկա է նաև.գործող օրենքում). 
2) ՀՀ Սահմանդրության հոդված 23-ի վերջին պարբերությանը`  
«Յուրաքանչյուր ոք ունի նամակագրության, հեռախոսային խոսակցությունների, փոստային, հեռագրական և այլ հաղորդումների գաղտնիության իրավունք, որը կարող է սահմանափակվել միայն օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով, դատարանի որոշմամբ»:
Այստեղից` առաջարկվում է «Այս սահմանափակումն իր մեջ ներառում է նաև հոգեորսության (ոչ պատշաճ պրոսելիտիզմ) և կրոնական կազմակերպությունների գաղտնի գործելու արգելքը:» նախադասությունը կրճատել` բավարարվելով միջազգայնորեն ընդունված և 1.1. կետում ներկայացված սահմանափակումներով.
1.2. Ոչ պատշաճ դավանափոխության սահմանումը («հոգեորսություն») տեղիք է տալիս մի շարք խնդիրների.
ա. Անհասկանալի է, թե նախագծի հեղինակներն «անձի կամ նրա մերձավորի նկատմամբ  ֆիզիկական  կամ հոգեբանական բռնություն գործադրելը» կամ «դա գործադրելու սպառնալիքը» ինչպե՞ս են դիտում որպես քարոզչական ներգործության  դրսևորում.
բ. Ոչ պատշաճ դավանափոխության դրսևորում է դիտվում նաև «այլ կրոնի, համոզմունքի կամ կրոնական կազմակերպության նկատմամբ» թշնամանքի հարուցումը կամ ատելության հրահրումը.
Անհրաժեշտ է, որ խոսքը գնա այլ կրոնի հետևորդների, համոզմունք կրողների կամ կրոնական կազմակերպության անդամների նկատմամբ թշնամանք հարուցելու կամ ատելություն հրահրելու մասին.
գ. Նախագծում ոչ պատշաճ դավանափոխություն է համարվում «կրոնական բնույթի ցանկացած քարոզչական ներգործություն», որը դրսևորվում է «նյութական կամ սոցիալական բնույթի առավելության» տրամադրումով.
1) Այսպիսով, առաջարկվում է, որ Հայաստանի Հանրապետությունում կրոնական քարոզչության ընթացքում բարեգործության դրսևորումները դիտվեն որպես քրեորեն պատժելի ոչ պատշաճ դավանափոխության փորձ («հոգեորսություն»).
2) Միաժամանակ նախագծի հեղինակները հոդված 8-ում կրոնական կազմակերպություններին զրկում են բարեգործության իրավունքից.
3) «Մոռանալով», որ ՄԱԿ-ի «Կրոնների և համոզմունքների հիման վրա անհանդուրժողականության և խտրականության բոլոր ձևերի վերացման հռչակագրի» (1981թ.) հոդված 6-ի բ) կետի համաձայն` խղճի ազատությունը ներառում է նաև բարեգործական կամ հումանիտար հաստատություններ հիմնելու իրավունքը (նրանց հատուկ լիարժեք գործունեությամբ հանդերձ):
Եվ դա այն դեպքում, երբ կրոնական կազմակերպություններն օժտված են այդ իրավունքով անգամ գործող օրենքով  /հոդված 7-ի ժ) կետ/:
դ.  «Անձի կախվածության օգտագործումով» դրսևորվող  «ցանկացած քարոզչական ներգործությունը»  քրեորեն պատժելի  «հոգեորսություն» որակելը.
1) Նախ` անհրաժեշտ է, որ նախագծի հեղինակները ներկայացնեն այն մեխանիզմները, որոնց շնորհիվ հնարավոր կլինի ցույց տալ, որ դավանափոխությունը տեղի է ունեցել «անձի կախվածության օգտագործումով».
2) Այդ պատճառով էլ, կրոնի, խղճի և համոզմունքի հարցերում այլ շարժառիթներով առաջնորդվելու սկզբունքը մերժելով հանդերձ, չենք կարող համաձայնվել բարոյականության հարցերը վարչական միջոցներով լուծելու առաջարկվող գործելակերպի հետ.
3) Մանավանդ, որ նման մոտեցում չի կիրառվում հասարակական կազմակերպությունների և անգամ կուսակցությունների դեպքում, ինչը կարող է դիտվել որպես խտրականություն:
ե. Քրեորեն պատժելի դարձող` «անձին երկու կամ ավելի անգամ հետապնդելու» թվաբանական արգելքն իր հերթին կարող է խոչընդոտել դեպրեսիայով և սուիցիդով տառապող մեր շրջապատի մարդկանց, էմոների և երիտասարդական նմանատիպ ենթամշակույթների հետևորդների, էքստրեմալ իրավիճակներում հայտնված հայրենակիցների հետ տարվող հետևողական աշխատանքի արդյունավետությանը:
զ. Առաջարկում ենք ոչ պատշաճ դավանափոխության սահմանումից հանել նաև «տասնչորս տարին չլրացած անչափահասի նկատմամբ` առանց նրա ծնողների կամ խնամակալների համաձայնության» «դավանափոխ անելու նպատակով կրոնական բնույթի ցանկացած քարոզչական ներգործության» բաղադրիչը, որովհետև միտումնավոր, ոչ բարեխիղճ կամ ոչ կոմպետենտ քննության դեպքում որպես այդպիսին կարող են դիտվել կրթական գործընթացները կամ առօրեական զրույցները: 
Այդ պատճառով էլ առաջարկում ենք նաև, որ հոդված 4-ի 6-րդ կետից հանվեն «այն դաստիարակչական կամ նախակրթական կամ կրթական հաստատություններում, որտեղ դաստիարակվում կամ ուսումնառում են անչափահաս անձինք» բառերը
է. Այսպիսով, խղճի, կրոնի և համոզմունքի ազատության իրավունքի սահմանափակման` ՀՀ Սահմանադրությամբ և միջազգային դաշնագրերով ամրագրված 4 դրույթներին փաստորեն ավելացված վերոհիշյալ 2 արգելքները իրականում մեծացնում են կրոնական կազմակերպությունների սահմանափակումների տիրույթը.
1) Օրենքի թիրախը դարձնելով ոչ թե անպատշաճ քարոզչությունը, այլ դավանափոխությունը.
2) Կանխելով ամեն մի տեղաշարժ Հայաստանյան հասարակության ողջ խայտաբղետ կրոնական դաշտում:
ը. Այս ամենի փոխարեն բավական էր հավատարիմ մնալ ՀՀ Սահմանադրության 26-րդ և միջազգային պայմանագրերի համապատասխան հոդվածներին և սահմանել.
«Հայաստանի Հանրապետությունում արգելվում է ոչ պատշաճ դավանափոխությունը, որն ուղեկցվում է անձի նկատմամբ ֆիզիկական բռնություն գործադրելով կամ դա գործադրելու սպառնալիքով, այլ կրոնի հետևորդների, համոզմունքի կրողների, կրոնական կազմակերպության անդամների նկատմամբ թշնամանք հարուցելով կամ ատելություն հրահրելով կամ կախվածության օգտագործման պարտադրանքով»:
1.3. Վերոհիշյալ դատողությունների և ՀՀ Քրեական օրենսգրքում առկա համապատասխան հոդվածների հիման վրա առաջարկվում է հոդված 4-ի 4 կետը («Հոգևորսությունը օրենքով նախատեսված դեպքերում առաջացնում է քրեական կամ վարչական պատասխանատվություն») հանել` բավարարվելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի` 	112.12), 113.7), 119.7), 162, 185.2.4), 226, 265.2.2) հոդվածներով:
1.4. Այժմ «Իրենց անդամների անձնական կյանքի, առողջության, սեփականության և վարքի վերահսկողություն» իրականացնող կրոնական միավորումների գործունեության արգելքի մասին հոդված 4-ի 5 կետում.
ա. «Վերահսկողության»` բարոյական կամ հոգևոր ներգործության նշանակությամբ իրականացումը չի կարող համարվել որպես մարդու իրավունքների և ազատությունների դեմ ուղղված գործունեություն:
բ. Ինչ վերաբերում է անդամների անձնական կյանքի կամ վարքի վերահսկողությանը, ապա նման ձևակերպումը կարող է տարածվել ցանկացած քարոզչության վրա, քանզի ցանկացած քարոզ կամ առհասարակ մտքերի փոխանակություն ազդեցություն է դիմացինի գիտակցության, հնարավոր է ,  նաև` վարքի վրա.
գ. Ասվածին ավելացնելով մեր Հիմնավորման 2.բ.-ում բերված փատարկները` առաջարկում ենք, որ «վերահսկողության» մասին նման ձևակերպումով հոդված 4-ի 5 կետը տեղ չգտնի օրենքում:

2. Կրոնական միավորումների և կազմակերպությունների սահմանման,  կրոնական կազմակերպությունների պետական գրանցման մասին .
2.1. Առաջարկվում է հոդված 5-ի 2 կետում կրոնական միավորման սահմանումը լրացնել` «, ինչպես նաև հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտներում լիարժեք մասնակցություն բերելու նպատակով». 
ա. Առաջարկվում է հոդված 5-ի 2 կետում կրոնական միավորման սահմանումից հանել «Հայաստանի Հանրապետության տարածքում մշտապես բնակվող» բառակապակցությունը, իսկ 3 կետում «Կրոնական միավորումները կարող են ստեղծվել  կրոնական խմբի և կրոնական կազմակերպության տեսքով» նախադասության փոխարեն արձանագրել. 
«3. Կրոնական միավորումների անդամ հանդիսացող` Հայաստանի Հանրապետության տարածքում մշտապես բնակվող անձինք  կարող են ստեղծել կրոնական կազմակերպություններ»:
բ. Հոդված 5.3.1)-ում կրոնական խմբի սահմանման ժամանակ հանել «մինչև 25» քանակական չափանիշը.
գ. Հոդված 5.3.2)-ում կրոնական կազմակերպության սահմանման մեջ «գրանցվել է» բայը առաջարկվում է  փոխարինել «կարող է գրանցվել»  բառակապակցությամբ. 
«Կրոնական կազմակերպությունը կրոնական այն միավորումն է,  որը ստեղծվել է  մասնակիցների հավատքը  համատեղ դավանելու և տարածելու նպատակով,  ունի առնվազն 25 չափահաս անդամ և օրենքով սահմանված կարգով   կարող է  գրանցվել  որպես իրավաբանական անձ»:
2.2. Հոդված 5-ի 4.2) կետի ձևակերպմամբ տպավորություն է ստեղծում, թե Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ եկեղեցուց բացի այլ կրոնական կազմակերպությունները եկեղեցի չեն կարող կոչվել.
ա. Հակառակ այն բանին, որ գործող օրենքի հոդված 4-ում «եկեղեցական ու կրոնական համայնքներ» եզրույթների  գործածումը կրոնական կազմակերպությունների համար գործող օրենքով թույլ է տրվում.
բ. Նաև ճիշտ չէ, որ Եկեղեցիների Համաշխարհային Խորհրդի, միջազգային (այդ թվում` եկեղեցական) կազմակերպությունների կողմից ընդունված եկեղեցիները (օրինակ` կաթոլիկ, ավետարանական և այլն) որպես այդպիսիներ չճանաչվեն Հայաստանի Հանրապետությունում: 
գ. Հետևաբար առաջարկվում է 4.2)-ը շարադրել այսպես. 
«2) Այլ եկեղեցիներ և կրոնական կազմակերպություններ»:
2.3. Հոդված 6-ի 1 կետում նշված կրոնական կազմակերպության պարտադիր գրանցման պահանջը փաստորեն հակասում է թե' ՀՀ Սահմանադրության հոդված 26-ին, թե' սույն նախագծի հոդված 2-ին, համաձայն որոնց` «Յուրաքանչյուր ոք ունի… կրոնի ազատության իրավունք: Այս իրավունքը ներառում է… ինչպես միայնակ, այնպես էլ այլոց հետ համատեղ քարոզի, եկեղեցական արարողությունների և պաշտամունքի այլ ծիսակատարությունների միջոցով արտահայտելու ազատությունը».
ա. Մյուս կողմից` այս հակասության մասին շեշտվել է Վենետիկի հանձնաժողովի համատեղ կարծիքներում` հրապարակված թե'  2009թ. պատգամավորական խմբի (կետ 10 և 38), թե' 2010թ. կառավարության (կետ 64) նախագծերի առիթներով: 
բ. Նրանցում մասնավորապես անդրադարձ է արվում «Հասարակական կազմակերպությունների մասին» ՀՀ օրենքին (ընդունված 2001թ. դեկտեմբերի 4-ին), որում խոսվում է առանց պետական գրանցման և սահմանափակումներից զերծ միավորումներ ստեղծելու իրավունքի մասին: 
գ. Առաջարկվում է հոդված 6-ի 1 կետից հանել «պարտադիր» բառը, իսկ «կրոնական խումբը»-ը փոխարինել «կրոնական կազմակերպությունը» բառակապակցությամբ:
3. Կրոնական կազմակերպությունների իրավունքների և պարտականությունների մասին.
3.1. Կրոնական կազմակերպությունների իրավունքները.
ա. Կրոնական կազմակերպության արարողությունների անցկացման մասին հոդված 8-ի 1.3) կետի վերջում առաջարկվում է հանել «և տվյալ կրոնական կազմակերպության անդամ հանդիսացող» բառերը` թողնելով միայն «այնտեղ գտնվող քաղաքացիների խնդրանքով» բառակապակցությունը, որովհետև որևէ հիմք չկա` համապատասխան արարողությունների անցկացման համար նրանց խնդրանքը մերժելու:
բ. Հոդված 8-ի 1.5) կետում, որտեղ խոսվում է կրոնական ուսուցման խմբերի ստեղծման մասին, առաջարկվում է «իրենց անդամների» բառակապակցությունը փոխարինել` «դրա կարիքն ունեցող չափահաս անձանց» արտահայտությամբ, որի համար սույն նախագիծը արգելք չի հարուցում: 
գ. Հոդված 8-ի 1.7) կետում, որտեղ խոսվում է ծառայողական, գիտական կամ մանկավարժական կադրեր պատրաստող կրթական հաստատությունների վայրի մասին, առաջարկվում է «իրենց հոգևոր կենտրոնների»  բառակապակցությունից հետո ավելացնել «, ինչպես նաև` իրենց կողմից ստեղծված» արտահայտությունը:
Այս փոփոխության համար հիմք է պարունակում նաև նախագծի հոդված 6-ի 3 կետը, որտեղ խոսվում է կրոնական կազմակերպության կողմից ուսումնական հաստատություններ ստեղծելու մտադրության մասին:
դ. Հոդված 8-ի 1.9) կետում, որտեղ խոսվում է կրոնական կազմակերպությունների կապերի մասին, առաջարկվում է «կապեր հաստատել» բառակապակցությունից հետո ավելացնել` «ինչպես հանրապետության, այնպես էլ» արտահայտությունը:
ե. Առաջարկվում է հոդված 8-ի իրավունքների ցանկում վերականգնել գործող օրենքում առկա և միջազգային պայմանագրերով երաշխավորվող հետևյալ իրավունքները.
«11) օգտվել զանգվածային լրատվության միջոցներից` օրենքով սահմանված կարգով.
12) զբաղվել բարեգործությամբ.
13) զբաղվել հրատարակչական գործունեությամբ` ՀՀ գործող օրենսդրության համապատասխան»:
Վերջինիս մասին ակնարկ կա նաև սույն նախագծի արդեն նշված հոդված 6-ի 3 կետում:
զ. Ելնելով հոդված 6-ի 3 կետում արձանագրված` կրոնական կազմակերպության կանոնադրությունում մասնավորապես «կազմակերպություններ հիմնելու,… ինչպես նաև կազմակերպության գործունեության այլ առանձնահատկությունների վերաբերյալ» տեղեկությունների պարունակման հանգամանքից` առաջարկվում է իրավունքների ցանկը եզրափակել հետևյալ կերպ. 
«14) հիմնել կազմակերպություններ, իրականացնել կազմակերպության գործունեության այլ առանձնահատկություններ` ՀՀ օրենքներին համապատասխան, ինչպես նաև որոնք արգելված չեն ՀՀ Սահմանադրությամբ և օրենսդրությամբ»:
է. Հոդված 8-ի 4 կետում նշվում է, որ սահմանված իրավունքներն առաջանում են տվյալ կրոնական կազմակերպության Հայաստանի Հանրապետությունում պետական գրանցում ստանալու պահից.
1) Այս դրույթում պարունակված` կրոնական կազմակերպության պարտադիր գրանցման պահանջի ՀՀ Սահմանադրությանը հակասության մասին արդեն նշվել է հոդված 6-ի 1 կետի մեկնաբանության մեջ. 
2) Որովհետև ստացվում է, թե կրոնական կազմակերպությունն առանց գրանցման զրկվում է` անգամ հոդված 8-ի 1 կետում թվարկված կրոնական պահանջմունքների /2), 3), 5), 8)/ իրականացման իրավունքից.
3) Առաջարկվում է հոդված 8-ի 4 կետը վերաձևակերպել այսպես.
«Սույն հոդվածով սահմանված իրավաբանական անձի կարգավիճակի հետ կապված իրավունքներն առաջանում են տվյալ կրոնական կազմակերպության Հայաստանի Հանրապետությունում պետական գրանցում ստանալու պահից»:
3.2. Կրոնական կազմակերպությունների պարտականությունները.
ա. Առաջարկում ենք, որպեսզի հոդված 9-ի կետերը ճիշտ համարակալվեն. այդ դեպքում կրոնական կազմակերպությունների` օտարկերկյա պետություններից, ֆիզիկական և իրավաբանական անձանցից ֆինանսավորման արգելքի մասին դրույթը կդառնա թիվ 3 կետը: 
բ. Եվ այսպես, սույն կետը էլ ավելի է ընդլայնում գործող օրենքում արդեն եղած` կրոնական կազմակերպությունների իրավունքների սահմանափակումը, որի հետևանքով արգելվում է ընդհանրապես օտարերկրյա պետություններից, ֆիզիկական և իրավաբանական անձանցից ֆինանսավորումը. 
1) Վերոնշյալ ընդլայնված սահմանափակումը Հայստանի Հանրապետությունում կրոնական կազմակերպություններին համարյա թե դնում է կուսակցությունների կողքին` հակառակ հասարակական կազմակերպությունների նկատմամբ վերաբերմունքին, ինչը կարող է դիտվել որպես խտրականություն (համաձայն Կրոնի և դավանանքի օրենդրության վերլուծության վերբերյալ հանձնարարականների, հաստատված ԵԱՀԿ Խորհրդարանական վեհաժողովի կողմից 2004թ. հուլիսի 5-9, II մասի K.1 կետ` «Իրավական նորմերը պիտի մշակվեն այնպես, որպեսզի չլինեն խտրական»). 
2) Կրոնական կազմակերպությունների նկատմամբ այս խտրականությունը կարող է վանող ազդեցություն ունենալ նաև զգալի թվով սփյուռքահայերի և նրանց իրավաբանական անձանց համար, որոնց մի կողմից` հայրենի կառավարությունը ջանում է ներգրավել Հայաստանյան և համահայկական ծրագրերի իրականացման մեջ (անգամ խոսք է գնում երկպալատ խորհրդարանի ստեղծման մասին` վերին պալատում սփյուռքահայ գործիչների ընդգրկման նպատակով): Մյուս կողմից` անվստահություն ցուցաբերելով, փաստորեն արգելք է հարուցվում Հայոց տան շինության գործում կրոնական կազմակերպությունների հետ նրանց համագործակցությանը:
գ. Մի կողմից` սույն նախագծի հոդված 8-ի 1.9)-ում երաշխավորվում է այլ երկրների կրոնական կազմակերպությունների հետ կապերի հաստատումը: 
Մյուս կողմից` սակայն, Հայաստանի կրոնական կազմակերպությունները վերոնշյալ խտրական արգելքի պատճառով չեն կարող ամբողջությամբ իրականացնել այդ իրավունքը և «իրենց հավատացյալներին գործուղել արտասահման` ուխտագնացության, ժողովների և կրոնական այլ միջոցառումների մասնակցելու, ինչպես նաև ուսման կամ հանգստի նպատակով»` հյուրընկալող կազմակերպությունների նվիրատվությամբ:
Վերոհիշյալ արգելքի դեպքում անհնարին է դառնում նաև Աստվածաբանական-Աստվածաշնչական, հումանիտար հետազոտությունների, մեր ժողովրդի ճանաչողության և նրա պատմության լուսաբանմանը, կրթական և բազմաթիվ այլ նախագծերի համատեղ իրականացումը: 
Էլ չենք խոսում, Աստված մի արասցե, հնարավոր աղետների դեպքում տարրական մարդասիրական օգնության ցուցաբերման մասին, որի դեմ պայքարում են նախագծի հեղինակները:
Այս ամենի համաձայն` նպատակահարմար չէ հոդված 9-ի 3 կետի (նոր համարակալմամբ) առկայությունը նախագծում:

4. Պետության և կրոնական կազմակերպությունների հարաբերությունների, կրոնական կազմակերպությունների գործունեության հրապարակայնության,  այդ  գործունեության նկատմամբ վերահսկողության, գործունեության կասեցման, դադարեցման և լուծարման մասին.
4.1. Պետության և կրոնական կազմակերպությունների հարաբերությունները.
ա. Նախագծի հոդված 10-ում անիրավացիորեն տեղ չեն գտել գործող օրենքի «Կրոնական կազմակերպությունների և պետության հարաբերությունները» գլխի հետևյալ հոդվածները. 
- «Պետությունն իրավունք չունի քաղաքացուն հարկադրել դավանելու այս կամ այն կրոնը» /գործող օրենքի հոդված 17-ի ա) /.
- «Պետությունը չի ֆինանսավորում ինչպես կրոնական կազմակերպությունների գործունեությունը, այնպես էլ աթեիզմի քարոզչությունը, միևնույն ժամանակ կրոնական կազմակերպությունների անդամներին ու սպասավորներին վերապահում է հասարակական ու քաղաքական կյանքին մասնակցելու իրավունք` այլ քաղաքացիների հետ համահավասար» /գործող օրենքի հոդված 18/:
- «Գործող օրենսդրությամբ նախատեսված բոլոր քաղաքացիական պարտականությունները տարածվում են նաև կրոնական կազմակերպությունների հավատացյալ անդամների վրա` այլ քաղաքացիների հետ համահավասար:
Քաղաքացիական պարտականությունների և կրոնական համոզմունքների հակասության առանձին դեպքերում քաղաքացիական պարտականությունների կատարման հարցը կարող է լուծվել այլընտրանքային սկզբունքով` օրենքով նախատեսված կարգով համապատասխան պետական մարմնի և տվյալ կրոնական կազմակերպության փոխադարձ համաձայնությամբ» /գործող օրենքի հոդված 19) /:
 - «Պետությունն իր վրա է վերցնում կրոնական նշանակություն ունեցող պատմական հուշարձանների պահպանությունը` անկախ նրանց պատկանելությունից» /գործող օրենքի հոդված 21/:
- «Պետության և կրոնական կազմակերպությունների սույն օրենքով չկարգավորված հարաբերությունները կարգավորվում են պետության և համապատասխան կրոնական կազմակերպությունների վարչությունների համաձայնությամբ» /գործող օրենքի հոդված 23-ի վերջին պարբերություն /:
բ. Առաջարկում ենք դրանք վերականգնել սույն նախագծի հոդված 10-ում:
4.2. Լիազոր մարմնի իրավասությունները.
ա. Պետության և կրոնական կազմակերպությունների հարաբերությունները կարգավորող կառավարության լիազոր մարմնի իրավասությունների ցանկին ավելացել է կրոնական կազմակերպության  գործունեության վերահսկողությունը /հոդված 11. 1.2) /.
բ. Մեր կարծիքով նման ձևակերպումը հակասում է հոդված 10-ի 1.1)-ում նշված` «…Պետությունը` չի միջամտում եկեղեցու և կրոնական կազմակերպությունների` օրենքին համապատասխանող գործունեությանը և ներքին կյանքին». 
գ. Առաջարկում ենք հետևյալ ձևակերպումը` 
«2) հետևում է կրոնական կազմակերպությունների գործունեության`  ՀՀ Սահմանադրությանը և օրենքներին համապատասխանությանը»:
4.3. Կրոնական կազմակերպության գործունեության հրապարակայնությունը և նրա գործունեության նկատմամբ վերահսկողությունը.
ա. Անհրաժեշտ ենք համարում հստակեցնել, որ Հոդված 12-ի 1 կետում կրոնական կազմակերպության գործունեության հրապարակայնության, ինչպես նաև 2.3) կետում, որ կրոնական կազմակերպության տարեկան գործունեության նկարագրության, ծրագրերի անվանումների ու վայրերի տեղեկատվության պահանջները վերաբերում են նրան` որպես իրավաբանական անձի, ինչն անհրաժեշտ է ամրագրել օրենքում:
Առաջարկում ենք Հոդված 12-ի 1 կետում « Կրոնական կազմակերպության» և  2.3)-ում «նախորդ տարվա ընթացքում» բառերից հետո ավելացնել «, որպես իրավաբանական անձ,» բառակապակցությունը:
Ինչպես արձանագրվում է Վենետիկի հանձնաժողովի և ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ համատեղ եզրակացությունում հրապարակայնության պահանջը կարող է սահմանափակել «կրոնական անձնակազմի ընտրության, կրոնական գործերի վարման, և հրապարակային բնույթ չկրող այլ կրոնական գործունեության կոնֆինդենցիալությունը»:
Նշված համատեղ եզրակացության մեջ առաջարկվում է կրոնական կազմակերպությունների ֆինանսական մուտքերի և ելքերի մասին տեղեկությունների գաղտնիության ապահովումը պետության կողմից:
Այդ նկատառումներով առաջարկում են հոդված 12-ի 2 կետում «իր պաշտոնական ինտերնետային կայք էջում հրապարակել» բառերը փոխարինել  «ՀՀ Արդարադատության նախարարությանը ներկայացնել» բառակապակցությամբ:
Հոդված 12-ի 4 կետը խմբագրել հետևյալ բովանդակությամբ.
«4. Պետությունը պարտավորվում է ապահովել կրոնական կազմակերպությունների կողմից ներկայացված տեղեկատվության գաղտնիությունը»:
բ. Արդարադատության նախարարության նախագծերի հեղինակներին առաջարկում ենք շտկել հոդվածների համարակալման մեջ թույլ տրված սխալը: 
Բնականաբար, «Կրոնական կազմակերպության գործունեության նկատմամբ վերահսկողությունը» վերնագրված նոր հոդվածը կհամարակալվի թիվ 13 (համապատասխանաբար` 13-ը` 14, 14-ը` 15, իսկ 15-ը` 16) :
Առաջարկվում է, որ գլուխ 7-ը և «Կրոնական կազմակերպության գործունեության նկատմամբ վերահսկողությունը» հոդվածը (նոր համարակալմամբ` 13) վերանվանվեն այսպես` «Կրոնական կազմակերպության գործունեության` ՀՀ Սահմանադրությանը և գործող օրենքներին համապատասխանության վերահսկողությունը»:
4.4. Կրոնական կազմակերպության գործունեության կասեցումը, դադարեցումը և նրա լուծարումը.
ա. Առաջարկվում է, որ գլուխ 8-ի և հոդված 14-ի (նոր համարակալմամբ) վերնագրերում, ինչպես նաև 1-4 կետերում «կրոնական կազմակերպության» կամ « կրոնական կազմակերպությունը» բառակապակցությունների կողքին ամենուր նշել` « որպես իրավաբանական անձ » կամ « որպես իրավաբանական անձի »:
բ. Առաջարկում ենք ավելացնել, որ հոդված 15-ի (նոր համարակալմամբ) 1.1)-ում, 2.2)-ից մինչև 2.5)-ում, ինչպես նաև 5 կետում գործածված «կրոնական կազմակերպություն» եզրույթը դիտվում է որպես իրավաբանական անձ: 

«ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՅՑ ԱՌԱՔԵԼԱԿԱՆ ՍՈՒՐԲ ԵԿԵՂԵՑՈՒ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ» ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՔՈՒՄ ԼՐԱՑՈՒՄ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ» ՕՐԵՆՔԻ ՆԱԽԱԳԻԾԸ.

ա. Գտնում ենք, որ «ՀՀ և Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հարաբերությունների մասին» օրենքի մեջ հոդված 12.1-ի 1. կետին հաջորդող դրույթները ոչ թե Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ եկեղեցու մենաշնորհներն են, այլ` նրա իրավունքները :
1) Իր դավանանքը ազատ քարոզելու և տարածելու իրավունքը բարեփոխված Սահմանադրության հոդված 26-ում երաշխավորված է բոլոր կրոնական կազմակերպությունների համար, ինչն էլ իր արտացոլումն է գտել սույն փաթեթի առաջին` «Խղճի և կրոնական ազատությունների մասին» օրենքի նախագծի հոդված 2-ի 1, 2 և 3 կետերում.
2) Ազգային եկեղեցու` նոր եկեղեցիներ կառուցելու և նրան պատկանող պատմական հուշարձանները գործող դարձնելու մենաշնորհը հակասության մեջ է մտնում նշված առաջին նախագծի հոդված 8-ի 1.3) և հոդված 9-ի 2 կետերի հետ, որոնցով պետությունը ընդունում է սեփական աղոթատուն ունենալու, պատմական հուշարձաններն ըստ նշանակության օգտագործելու՝ բոլոր կրոնական կազմակերպությունների իրավունքը.
3) Ինչ վերաբերում է հայ ժողովրդի հոգևոր կրթությանը (օրենքով սահմանված կարգով` նաև պետական կրթական հաստատություններում) նպաստելու մենաշնորհին, ապա «Կրթության մասին» ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդվածի 3-րդ կետում նշվում է. «ՀՀ կրթական համակարգը նպատակաուղղված է հայ ժողովրդի հոգևոր և մտավոր ներուժի ամրապնդմանը, ազգային և համամարդկային արժեքների պահպանմանը և զարգացմանը: Այդ գործին իր նպաստն է բերում նաև Հայ եկեղեցին»: 
Այսպիսով, խոսքը գնում է նաև Հայ Առաքելական եկեղեցու բերած նպաստի մասին` տեղ թողնելով այլոց համար ևս.
4) Իսկ բարոյականության պաշտպանության պահանջը դրվում է թե' ՀՀ քաղաքացիների (ՀՀ Սահմանադրություն, հոդված 43), թե' կրոնական կազմակերպությունների (ՀՀ Սահմանադրություն, հոդված 26: Նաև` սույն փաթեթի առաջին նախագիծ, հոդված 4-ի կետ 1).
5) Ինչ վերաբերվում է բարեգործությանը, ապա այդ իրավունքը համաձայն ՀՀ «Բարեգործության մասին» օրենքի հոդված 6-ի` վերապահվում է ՀՀ բոլոր ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց համար:
Ելնելով այս ամենից` առաջարկում ենք սույն նախագծի 12.1-ի 1 կետը վերնագրել այսպես. «1. Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ եկեղեցու իրավունքներն են»:
բ. Առաջարկում ենք ավելացնել 12.2 հոդվածը հետևյալ բովանդակությամբ, որը ներառնված էր ՀՀ Ազգային անվտանգության ռազմավարության` Կառավարության  և Ազգային Ժողովի հավանությանն արժանացած տարբերակում.
«Հոդված 12.2. Համահայկական ինտեգրման ռազմավարության մեջ Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու դերակատարությունը 
Հայության ինտեգրման ու զարգացման համատեքստում ՀԱՍԵ-ն (ի դեմս՝ Ամենայն Հայոց Հայրապետության, Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության, Պատրիարքական երկու Աթոռների, թեմական առաջնորդությունների), որպես առանձնաշնորհում, իրավունք ունի նպաստելու ազգային-եկեղեցական մյուս կառույցների՝ Հայ Կաթողիկե և Հայ Ավետարանական Ընտանիքի եկեղեցիների հոգևոր-հայրենանվեր գործունեության համախմբմանը՝ հօգուտ ազգային-մշակութային արժեքների կարևորմանն ու կերտմանը, հայ հասարակության բարոյական, հանդուրժողականության և համերաշխության մթնոլորտի զորացմանը»։

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ԻՐԱՎԱԽԱԽՏՈՒՄՆԵՐԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ  ԵՎ ՔՐԵԱԿԱՆ ՕՐԵՆՍԳՐՔԵՐՈՒՄ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ԼՐԱՑՈՒՄՆԵՐ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ՕՐԻՆԱԳԾԵՐԸ.

1. Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում.
ա. Առաջարկվում է 205.2 հոդվածի 1 կետից հանել «այն դաստիարակչական կամ նախակրթական կամ կրթական հաստատություններում, որտեղ դաստիարակվում կամ ուսումնառում են անչափահաս անձինք» բառերը և նվազեցնել տուգանքի չափը 205.2 հոդվածի 1 և 2 կետերում, 205.3 հոդվածի 1 կետում և 206.1 հոդվածի 1 կետում. 
բ. Առաջարկվում է տուգանքի նշանակման վերաբերյալ հոդված 205.3-ի 1 կետից հանել «25 և ավելի չափահաս հետևորդներ ունեցող կրոնական խումբը գրանցելուց խուսափելը կամ» հատվածը` ելնելով «Խղճի և կրոնական ազատությունների մասին» օրենքի նախագծի հոդված 6-ի շուրջ արված մեր դատողություններից (կրոնական կազմակերպության գրանցման պարտադրման` ՀՀ Սահմանադրության հոդված 26-ին հակասելու վերաբերյալ):
Նաև հոդվածի վերնագիրը շարադրել նոր խմբագրությամբ`
«Կրոնական կազմակերպության գրանցման համար ներկայացված փաստաթղթերում ակնհայտ կեղծ տեղեկություններ ներառելը».
գ. «Խղճի և կրոնական ազատությունների մասին» օրենքի նախագծի հոդված 4-ի 3 կետի շուրջ արած մեր դատողությունների  («գ» և «ե») հիման վրա  առաջարկվում է հիշյալ 205.4 հոդվածի լրացումը («Դավանափոխ անելու նպատակով հետապնդելը կամ նյութական կամ սոցիալական բնույթի առավելություններ տրամադրելը») հանել:
դ. Կրոնական կազմապերպությունների կողմից օրենքի պահանջները խախտելու դեպքում  Օրենսգրքի 206-րդ հոդվածի վերաբերյալ առաջարկվում է`
1) «Նախորդ տարվա ընթացքում» բառերից հետո 1 կետում ավելացնել «որպես իրավաբանական անձ» բառակապակցությունը.
2) 1 կետից հանել «իր պաշտոնական ինտերնետային կայք էջում» և «տեղեկատվություն չհրապարակելը կամ ինտերնետ կայք էջ չունենալու դեպքում այդ» բառերը.
4) 1 կետից հանել «նախորդ տարում անցկացված բարձրագույն և ղեկավար մարմինների նիստերի քանակի,» տեղեկատվության պահանջը` այն դիտելով որպես միջամտություն եկեղեցու և կրոնական կազմակերպությունների` օրենքին համապատասխանող գործունեությանը և ներքին կյանքին /ինչը բացառվում է «Խղճի և կրոնական ազատությունների մասին» օրենքի նախագծի հոդված 10-ի 1.1)-ում/.
5) Հանել կրոնական կազմակերպությունների կողմից օտարերկրյա պետություններից, ֆիզիկական և իրավաբանական անձանցից ֆինանսավորում ստանալու տուգանքի մասին 2 կետը` ելնելով «Խղճի և կրոնական ազատությունների մասին» օրենքի նախագծի հոդված 9-ի (ճիշտ համարակալելու դեպքում) 3 կետի շուրջ արված մեր դատողություններից.
6) Հանել կրոնական կազմակերպությունների կողմից իրենց անդամների անձնական կյանքի և այլնի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնելու տուգանքի մասին 4 կետը` ելնելով «Խղճի և կրոնական ազատությունների մասին» օրենքի նախագծի հոդված 4-ի 5 կետի շուրջ արված մեր դատողություններից:
ե. Բացի վերոնշյալ դիտողություններից առաջարկվում է նաև ուժը կորցրած ճանաչել «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքի» 205.1 հոդվածը պետական ձեռնարկությունների, հիմնարկների, կազմակերպությունների պաշտոնատար անձանց կողմից կրոնական արարողությունների անցկացման նպատակով տարածքներ հատկացնելու սահմանված կարգը խախտելու մասին. 
1) Նման սահմանափակում (կարգ) չի նախատեսված Հայաստանի Հանրապետության օրենքներում.
2) Այն անգամ նշված չէ ո'չ «Հասարակական կազմակերպությունների մասին» / հոդված 15.1.2) /, ո'չ «Կուսակցությունների մասին» /հոդված 20.1.2) / ՀՀ օրենքներում:

2. ՀՀ  Քրեական օրենսգրքում.
ա. Առաջարկվում է հանել սույն նախագծի հոդված 2-ը ՀՀ Քրեական օրենսգրքում նոր 160.1 հոդված ավելացնելու մասին և բավարարվել Քր.օրենսգրքում արդեն եղած հետևյալ հոդվածներով` 
- 112.12), 113.7), 119.7)` առողջությանը կրոնական շարժառիթով վնաս պատճառելու մասին.
- 162, 185.2.4)` անձանց իրավունքների դեմ կրոնական շարժառիթով ոտնձգություններ կատարելու մասին.
- 226, 265.2.2)` կրոնական թշնամանք հարուցելու մասին:
բ. Ընդհանրապես նախագծի հեղինակների ուշադրությունը հրավիրում ենք փոփոխվող և լրացվող` թե' Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքի հոդվածներում պարունակվող բարձր տուգանքների (նկատի առնելով նաև մեր երկրի ազգաբնակչության մեծ մասի ցածր կենսամակարդակը), թե' Քրեական օրենսգրքի հոդվածներով նախատեսված անհամաչափ պատժաչափերի իջեցման վրա:

II.Գ.
Նախագիծ՝ 
Առաջարկված  Հայ Ավետարանական ընտանիքի եկեղեցիների կողմից

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՕՐԵՆՔԸ
ԽՂՃԻ ԵՎ ԿՐՈՆԱԿԱՆ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
/հեռացվող տողերը՝ ջնջված, մեր ավելացումները՝ հաստ և ընգծված շրիֆտով/ 

ԳԼՈՒԽ 1. ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

Հոդված 1. Օրենքի կարգավորման առարկան
1. Սույն օրենքով կարգավորվում են Հայաստանի Հանրապետությունում յուրաքանչյուր անձի խղճի, կրոնի և համոզմունքի, այդ թվում կրոնը կամ համոզմունքը փոխելու իրավունքի ազատության, ինչպես նաև կրոնական խմբերի և կազմակերպությունների գործունեության, իրավունքների և պարտականությունների հետ առնչվող հարաբերությունները:
Հոդված 2. Խղճի, կրոնի և համոզմունքի ազատության ապահովման երաշխիքները
1. Հայաստանի Հանրապետությունում յուրաքանչյուր անձի համար երաշխավորվում է խղճի, կրոնի և համոզմունքի ազատությունը:
2. Այս իրավունքը ներառում է ցանկացած կրոն դավանելու կամ չդավանելու, համոզմունք ունենալու կամ չունենալու, կրոնը կամ համոզմունքը փոխելու ազատությունը, կրոնը կամ համոզմունքը ինչպես միայնակ, այնպես էլ այլոց հետ հրապարակավ կամ մասնավոր կարգով ուսուցման, քարոզի, եկեղեցական արարողությունների կամ պաշտամունքի այլ ծիսակատարությունների և դրսևորումների միջոցով արտահայտելու ազատությունը, այդ թվում` առօրյա կյանքում սեփական կրոնին և համոզմունքներին համաձայն գործելու ազատությունը:
3. Հայաստանի Հանրապետությունում երաշխավորվում է ծնողների և խնամակալների ազատությունը` ապահովելու իրենց երեխաների կրոնական դաստիարակությունը սեփական համոզմունքներին համապատասխան: 
 4. Հայաստանի Հանրապետությունում երաշխավորվում է կրոնական միավորումների ազատությունը:
Հոդված 3. Խտրականության և միջամտության արգելքը
1. Հայաստանի Հանրապետությունում բոլոր մարդիկ անկախ կրոնի նկատմամբ իրենց վերաբերմունքից, կրոնական պատկանելությունից կամ համոզմունքներից հավասար են օրենքի առջև: Ցանկացած խտրականություն` պայմանավորված անձի կրոնական պատկանելությամբ կամ կրոնի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքով արգելվում է:
2. Խղճի, կրոնի և համոզմունքների ազատության ուղղակի կամ անուղղակի սահմանափակումները, այդ թվում նաև պաշտամունքի անհատական կամ խմբային դրսևորումների ուղղակի կամ անուղղակի սահմանափակումները` բացառությամբ սույն օրենքի 4-րդ հոդվածով նախատեսված դեպքերի, կրոնական հողի վրա հետապնդումները, կրոնական թշնամանքի հարուցումը կամ ատելության հրահրումը անթույլատրելի են և օրենքով նախատեսված դեպքերում առաջացնում են վարչական կամ քրեական պատասխանատվություն:

ԳԼՈՒԽ 2.
ԽՂՃԻ, ԿՐՈՆԻ ԵՎ ՀԱՄՈԶՄՈՒՆՔԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐՏԱՀԱՅՏՄԱՆ ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿՈՒՄՆԵՐԸ

Հոդված 4. Խղճի, կրոնի և համոզմունքի ազատությունը սահմանափակելը
1. Խղճի, կրոնի և համոզմունքի ազատության արտահայտման իրավունքը կարող է սահմանափակվել, եթե դա անհրաժեշտ է ժողովրդավարական հասարակությունում` հասարակական անվտանգության, մարդկանց առողջության, բարոյականության կամ այլոց իրավունքների և ազատությոնների պաշտպանության համար: Այս սահմանափակումն իր մեջ ներառում է նաև հոգեորսության(ոչ պատշաճ պրոսելիտիզմ) և կրոնական կազմակերպությունների գաղտնի գործելու արգելքը:
2. Հայաստանի Հանրապետության տարածքում արգելվում է այլ կրոնական կամ դավաբանական պատկանելություն կամ հայացքներ ունեցող անձանց նկատմամբ այնպիսի քարոզչական ներգործությունը, որն անհամատեղելի է խղճի, կրոնի կամ համոզմունքի ազատությունը հարգելու հետ:
3. Հոգեորսությունը` այլ կրոնական կամ դավանաբանական պատկանելիություն կամ հայացքներ ունեցող անձանց նկատմամբ դավանափոխ անելու նպատակով կրոնական բնույթի ցանկացած քարոզչական ներգործություն, որը դրսևորվում է այդ անձի կամ նրա մերձավորի նկատմամբ ֆիզիկական կամ հոգեբանական բռնություն գործադրելով կամ դա գործադրելու սպառնալիքով, նյութական կամ սոցիալական բնույթի առավելություն տրամադրելով կամ կախվածությունը օգտագործելով, այլ կրոնի, համոզմունքի կամ կրոնական կազմակերպության նկատմամբ թշնամանք հարուցելով կամ ատելության հրահրելով, անձին երկու կամ ավելի անգամն հետապնդելով, տասնչորս տարին չլրացած անչափահասի նկատմամբ` առանց նրա ծնողների կամ խնամակալների համաձայնության:
«Հայաստանի Հանրապետությունում արգելվում է ոչ պատշաճ դավանափոխությունը, որն ուղեկցվում է անձի նկատմամբ ֆիզիկական բռնություն գործադրելով կամ դա գործադրելու սպառնալիքով, այլ կրոնի հետևորդների, համոզմունքի կրողների, կրոնական կազմակերպության անդամների նկատմամբ թշնամանք հարուցելով կամ ատելություն հրահրելով կամ կախվածության օգտագործման պարտադրանքով»:
4. Հոգևորսությունը օրենքով նախատեսված դեպքերում առաջացնում է քրեական կամ վարչական պատասխանատվություն:
5. Հայաստանի Հանրապետության տարածքում արգելվում է այն կրոնական միավորումների և կազմակերպությունների գործունեությունը, որոնք իրենց գործունեության ընթացքում իրականացնում են կամ փորձում են իրականացնել իրենց անդամների անձնական կյանքի, առողջության, սեփականության եւ վարքի վերահսկողություն:
6. 4. Հայաստանի Հանրապետությունում արգելվում է առանց ծնողների համաձայնության կրոնական քարոզչությունը կամ կրոնական քարոզչության փորձերը այն դաստիարակչական կամ նախակրթական կամ կրթական հաստատություններում, որտեղ դաստիարակվում կամ ուսումնառում են անչափահաս անձինք:

ԳԼՈՒԽ 3.
ԿՐՈՆԱԿԱՆ ՄԻԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԸ

Հոդված 5. Կրոնական միավորումները և կրոնական կազմակերպությունները
1. Յուրաքանչյուր ոք կրոնը կամ համոզմունքը հրապարակավ կամ մասնավոր կարգով դավանելու, ուսուցանելու, եկեղեցական արարողությունների կամ պաշտանմունքի այլ ծիսակատարությունների միջոցով արտահայտելու նպատակով իրավունք ունի այլ անձանց հետ կազմելու կրոնական միավորումներ:
2. Կրոնական միավորումը Հայաստանի Հանրապետության տարածքում մշտապես բնակվող անձանց կամավոր միություն է, որը ստեղծվում է իրենց հավատքը համատեղ դավանելու ու տարածելու, ինչպես նաև հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտներում լիարժեք մասնակցություն բերելու նպատակով:
3. Կրոնական միավորումները կարող են ստեղծվել կրոնական խմբի և կրոնական կազմակերպության տեսքով:
Կրոնական միավորումների անդամ հանդիսացող` Հայաստանի  Հանրապետության տարածքում  մշտապես  բնակվող անձինք կարող են ստեղծել կրոնական կազմակերպություններ.
1) Կրոնական խումբը մինչև 25 չափահաս հետևորդներ ունեցող անձանց միավորում է, որը ստեղծվել է մասնակիցների հավատքը համատեղ դավանելու և տարածելու նպատակով և գործում է առանց պետական գրանցման:
2) Կրոնական կազմակերպությունը կրոնական այն միավորումն է, որը ստեղծվել է մասնակիցների հավատքը համատեղ դավանելու և տարածելու նպատակով, ունի առնվազն 25 չափահաս անդամ և օրենքով սահմանված կարգով գրանցվել է որպես իրավաբանական անձ:
2) Կրոնական կազմակերպությունը կրոնական այն միավորումն է,  որը ստեղծվել է    մասնակիցների հավատքը  համատեղ դավանելու և տարածելու նպատակով, ունի առնվազն 25 չափահաս անդամ և օրենքով սահմանված կարգով կարող է գրանցվել  որպես իրավաբանական անձ:
4. Հայաստանի Հանրապետության տարածքում գործում են. 
1) Հայաստանյաց Առաքելական Սուրբ եկեղեցին իր ավանդական կազմակերպություններով. 
2) կրոնական այլ կազմակերպություններ Այլ եկեղեցիներ և կրոնական կազմակերպություններ:
Հոդված 6. Կրոնական կազմակերպության պետական գրանցումը
1. 25 և ավելի չափահաս հետևորդներ ունեցող կրոնական խումբը կազմակերպությունը ենթակա է պարտադիր պետական գրանցման Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության պետական ռեգիստրի կենտրոնական մարմնի կողմից, եթե առկա չեն սույն օրենքի 7-րդ հոդվածով նախատեսված մերժման հիմքերը:
2. Կրոնական կազմակերպությունը գրանցելու համար պետք է ներկայացվեն «Իրավաբանական անձանց պետական գրանցման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով պահանջվող փաստաթղթերը, ինչպես նաև սույն հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված պահանջներին բավարարող կանոնադրությունը:
3. Կրոնական կազմակերպության կանոնադրությունը պետք է տեղեկություններ պարունակի կրոնական կազմակերպության բնույթի, դավանական պատկանելության հավատքի կամ համոզմունքի նկարագրության, կրոնական միավորման կառուցվածքի, գործելու վայրի, աղոթատեղիների և գույքային դրության, կազմակերպություններ հիմնելու, ուսումնական և հրատարակչական հաստատություններ ստեղծելու մտադրությունների, գործունեության դադարեցման դեպքում գույքային և այլ հարցերի լուծման կարգի մասին, ինչպես նաև կազմակերպության գործունեության այլ առանձնահատկությունների վերաբերյալ:

Հոդված 7. Կրոնական կազմակերպության գրանցումը մերժելու հիմքերը
1. Կրոնական կազմակերպության պետական գրանցումը մերժվում է «Իրավաբանական անձանց պետական գրանցման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 16-րդ հոդվածով սահմանված հիմքերի առկայության դեպքում, ինչպես նաև սույն օրենքի 4-րդ հոդվածով և 6-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պահանջներին չբավարարելու դեպքում:

ԳԼՈՒԽ 4.
ԿՐՈՆԱԿԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ ԵՎ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Հոդված 8. Կրոնական կազմակերպությունների իրավունքները
1. Կրոնական կազմակերպությունների իրավունքներն են. 
1) իրենց շուրջ համախմբել իրենց հավատացյալներին. 
2) ապահովել իրենց հավատացյալների հոգևոր-կրոնական կարիքների ու պահանջմունքների բավարարումը. 
3) կատարել կրոնական ժամերգություններ, ծեսեր ու արարողություններ աղոթատներում և դրանց պատկանող տարածքում, ուխտատեղիներում և դրանց անցկացման համար նախատեսված այլ վայրերում, ինչպես նաև գերեզմանոցներում, քաղաքացիների տներում և բնակարաններում, հիվանդանոցներում, ծերանոցներում, ազատազրկման վայրերում, զորամասերում` այնտեղ գտնվող և տվյալ կրոնական կազմակերպության անդամ հանդիսացող քաղաքացիների խնդրանքով. 
4) սույն հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետերով չնախատեսված դեպքերում հրապարակային ժամասությունները, կրոնական ծեսերն ու արարողությունները կատարվում են «Հավաքների ազատության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված կարգով. 
5) ստեղծել համապատասխան կրոնական ուսուցման խմբեր իրենց անդամների դրա կարիքն ունեցող չափահաս անձանց ու նրանց երեխաների կրոնական կրթության համար` ծնողների համաձայնությամբ, այդ նպատակով օգտագործելով իրենց պատկանող կամ հատկացված շինությունները. 
6) զբաղվել աստվածաբանական, կրոնական, պատմամշակութային ուսումնասիրություններով. 
7) պատրաստել հոգևորական ծառայության կամ գիտական ու մանկավարժական կադրեր իրենց հոգևոր կենտրոնների, ինչպես նաև` իրենց կողմից ստեղծված կրթական հաստատություններում. 
8) ձեռք բերել և օգտագործել կրոնական նշանակության նյութեր և առարկաներ. 
9) կապեր հաստատել ինչպես հանրապետության, այնպես էլ այլ երկրների կրոնական կազմակերպությունների հետ, հրավիրել նրանց ներկայացուցիչներին, իրենց հավատացյալներին գործուղել արտասահման` ուխտագնացության, ժողովների և կրոնական այլ միջոցառումների մասնակցելու, ինչպես նաև ուսման կամ հանգստի նպատակով. 
10) ձեռք բերել օրենքով չարգելված ցանկացած գույք և օրենքով ու իր կանոնադրությամբ սահմանված կարգով տնօրինել, օգտագործել և տիրապետել այդ գույքը.
11) օգտվել զանգվածային լրատվության միջոցներից` օրենքով սահմանված կարգով.
12) զբաղվել բարեգործությամբ.
13) զբաղվել հրատարակչական գործունեությամբ` ՀՀ գործող օրենսդրության համապատասխան.
14) հիմնել կազմակերպություններ, իրականացնել կազմակերպության գործունեության այլ առանձնահատկություններ` ՀՀ օրենքներին համապատասխան, ինչպես նաև որոնք արգելված չեն ՀՀ Սահմանադրությամբ և օրենսդրությամբ:
2. Կրոնական կազմակերպությունները կարող են դիմել այլ անձանց և կազմակերպություններին կամավոր դրամական և այլ նվիրատվությունների խնդրանքով, ստանալ և տնօրինել դրանք:
3. Կրոնական կազմակերպությունների ստացած դրամական և այլ նվիրատվությունները, անձանցից ստացվող հասույթները հարկման ենթակա չեն:
4. Սույն հոդվածով սահմանված իրավաբանական անձի կարգավիճակի հետ կապված իրավունքներն առաջանում են տվյալ կրոնական կազմակերպության Հայաստանի Հանրապետությունում պետական գրանցում ստանալու պահից:
Հոդված 9. Կրոնական կազմակերպությունների պարտականությունները
1. Կրոնական կազմակերպությունները պարտավոր են պահպանել Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը և օրենքները, հարգել այլ կրոնական կազմակերպությունների և խմբերի, այդ թվում` այլ կրոնական կամ դավաբանական պատկանելություն ունեցող անձանց խղճի և կրոնի, համոզմունքի ազատությունը:
2. Կրոնական կազմակերպությունները պարտավոր են ապահովել պետության կողմից որպես սեփականություն իրենց հանձնված կառույցների, տարածքների և մյուս ունեցվածքի, ինչպես նաև իրենց սեփականություն հանդիսացող պատմական հուշարձանների պահպանությունը և ըստ նշանակության օգտագործումը:
2. (3.) Կրոնական կազմակերպությունները չեն կարող ֆինանսավորվել օտարերկրյա պետություններից, ֆիզիկական և իրավաբանական անձանցից: 
3. Կրոնական կազմակերպությունները չեն կարող ֆինանսավորվել կուսակցությունների կողմից և ֆինանսավորել նրանց:

ԳԼՈՒԽ 5.
ՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԿՐՈՆԱԿԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Հոդված 10. Պետության և կրոնական կազմակերպությունների հարաբերությունները
1. Հայաստանի Հանրապետությունում եկեղեցին անջատված է պետությունից:
Սույն հիմնադրույթի համաձայն պետությունը` 
1) չի միջամտում եկեղեցու և կրոնական կազմակերպությունների` օրենքին համապատասխանող գործունեությանը և ներքին կյանքին, արգելում է եկեղեցիների և կրոնական կազմակերպությունների կառուցվածքում որևէ պետական մարմնի կամ նրա հանձնարարությունները կատարող անձի գործունեություն. 
2) արգելում է եկեղեցու մասնակցությունը պետական կառավարմանը, եկեղեցու և կրոնական կազմակերպությունների վրա չի դնում որևէ պետական ֆունկցիա . 
3) Պետությունը ճանաչում է խոստովանության գաղտնիությունը: Քրեական հետապնման մարմիններում և դատարանում որպես վկա չի կարող հարցաքննվել ձեռնադրված հոգևորական-խոստովանահայրը գործի այն հանգամանքների մասին, որոնք նրան հայտնի են դարձել խոստովանության ժամանակ.
4) Պետությունն իրավունք չունի քաղաքացուն հարկադրել դավանելու այս կամ այն կրոնը.
5) Պետությունը չի ֆինանսավորում ինչպես կրոնական կազմակերպությունների գործունեությունը, այնպես էլ աթեիզմի քարոզչությունը, միևնույն ժամանակ կրոնական կազմակերպությունների անդամներին ու սպասավորներին վերապահում է հասարակական ու քաղաքական կյանքին մասնակցելու իրավունք` այլ քաղաքացիների հետ համահավասար.
6) Գործող օրենսդրությամբ նախատեսված բոլոր քաղաքացիական պարտականությունները տարածվում են նաև կրոնական կազմակերպությունների հավատացյալ անդամների վրա` այլ քաղաքացիների հետ համահավասար:
Քաղաքացիական պարտականությունների և կրոնական համոզմունքների հակասության առանձին դեպքերում քաղաքացիական պարտականությունների կատարման հարցը կարող է լուծվել այլընտրանքային սկզբունքով` օրենքով նախատեսված կարգով համապատասխան պետական մարմնի և տվյալ կրոնական կազմակերպության փոխադարձ համաձայնությամբ.
 7) Պետությունն իր վրա է վերցնում կրոնական նշանակություն ունեցող պատմական հուշարձանների պահպանությունը` անկախ նրանց պատկանելությունից».
8) Պետության և կրոնական կազմակերպությունների սույն օրենքով չկարգավորված հարաբերությունները կարգավորվում են պետության և համապատասխան կրոնական կազմակերպությունների վարչությունների համաձայնությամբ:
Հոդված 11. Լիազոր մարմնի իրավասությունները
1. Պետության և կրոնական կազմակերպությունների հարաբերությունները կարգավորում են Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից լիազոր մարմնի` Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության կողմից, որը. 
1) գրանցում է կրոնական կազմակերպություններին. 
2) վերահսկողություն է իրականացնում կրոնական կազմակերպությունների գործունեության նկատմամբ. հետևում է կրոնական կազմակերպությունների գործունեության`  ՀՀ Սահմանադրությանը և օրենքներին համապատասխանությանը .
3) միջնորդում է դատարանին կասեցնելու կամ դադարեցնելու օրենքը խախտող կրոնական կազմակերպությունների գործունեությունը. 
4) կրոնական կազմակերպությունների խնդրանքով աջակցում է առանձին հարցերի շուրջ պետական մարմինների հետ համաձայնության գալու և անհրաժեշտ օգնություն է ցույց տալիս այդ հարցերի լուծմանը պետական մարմինների կողմից. 
5) պետության անունից որպես միջնորդ մասնակցում է Հայաստանի կրոնական կազմակերպությունների միջև ծագած հարցերի և վեճերի լուծմանը. 
6) իրականացնում է սույն օրենքով նախատեսված այլ լիազորություններ:

ԳԼՈՒԽ 6.
ԿՐՈՆԱԿԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՀՐԱՊԱՐԱԿԱՅՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

Հոդված 12. Կրոնական կազմակերպության գործունեության հրապարակայնությունը
1. Կրոնական կազմակերպության, որպես իրավաբանական անձի, գործունեությունը հրապարակային է:
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով սահմանված պահանջն ապահովելու նպատակով կրոնական կազմակերպության բարձրագույն մարմնի կողմից ձևավորված գործադիր մարմինը պարտավոր է յուրաքանչյուր տարի մինչև հաշվետու տարվան հաջորդող մարտի 25-ը իր պաշտոնական ինտերնետային կայք էջում հրապարակել ՀՀ Արդարադատության նախարարությանը ներկայացնել կազմակերպության`
1) տարեկան եկամուտների (այդ թվում` անդամավճարների) ընդհանուր գումարը. 
2) տարեկան ծախսերի ընդհանուր գումարը.
3) նախորդ տարվա ընթացքում, որպես իրավաբանական անձ, իրականացված գործունեության նկարագրությունը, ծրագրերի անվանումներն ու վայրերը (եթե իրականացվել են). 
4) տվյալ տարվա հունվարի 1-ի դրությամբ կազմակերպության անդամների քանակը. 
5) կազմակերպության ղեկավար մարմինները և դրանք պաշտոնավարող անձանց անուններն ու ազգանունները. 
6) կազմակերպության գտնվելու վայրը:
3. Կազմակերպությունն իր պաշտոնական կայք էջի հասցեի վերաբերյալ ծանուցում է Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարությանը (այսուհետ` լիազոր մարմին):
4. Պաշտոնական ինտերնետային կայք էջ չունեցող կազմակերպությունները սույն հոդվածի 2-րդ մասում նշված տեղեկատվությունը, սույն հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված ժամկետում ներկայացնում են լիազոր մարմնին` լիազոր մարմնի համապատասխան կայք էջում հրապարակելու համար:
4. Պետությունը պարտավորվում է ապահովել կրոնական կազմակերպությունների կողմից ներկայացված տեղեկատվության գաղտնիությունը:

ԳԼՈՒԽ 7.
ԿՐՈՆԱԿԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ
ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ
Հոդված 12. Կրոնական կազմակերպության գործունեության նկատմամբ վերահսկողությունը

ԳԼՈՒԽ 7.
ԿՐՈՆԱԿԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ` ՀՀ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐՈՒԹՅԱՆԸ  ԵՎ ԳՈՐԾՈՂ ՕՐԵՆՔՆԵՐԻՆ ՀԱՄԱՊԱՏԱՍԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ

Հոդված 13. Կրոնական կազմակերպության գործունեության` ՀՀ Սահմանադրությանը և գործող օրենքներին համապատասխանության վերահսկողությունը
1. Կրոնական կազմակերպության կողմից օրենքների պահանջների կատարման նկատմամբ վերահսկողությունն իրականացնում է լիազոր մարմինը, իսկ օրենքով սահմանված դեպքերում` նաև այլ իրավասու պետական մարմինները` իրենց իրավասություններին և ստուգումների ու ուսումնասիրությունների` օրենքով նախատեսված ընթացակարգերին համապատասխան:
2. Կրոնական կազմակերպության կողմից օրենքների պահանջների այնպիսի խախտումներ հայտնաբերվելու դեպքում, որոնք կարող են վերացվել կազմակերպության ձեռնարկած միջոցառումներով, լիազորված մարմինը կազմակերպություն է ուղարկում գրավոր նախազգուշացում` դրանում սահմանելով հայտնաբերբած խախտումների վերացման կարգն ու ժամկետները:

ԳԼՈՒԽ 8.
ԿՐՈՆԱԿԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ, ՈՐՊԵՍ ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ԱՆՁԻ, ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ԿԱՍԵՑՈՒՄԸ ԵՎ ԴԱԴԱՐԵՑՈՒՄԸ

ՀՈԴՎԱԾ 13. Հոդված 14. Կրոնական կազմակերպության, որպես իրավաբանական անձի, գործունեության կասեցումը
1. Սույն օրենքի 12-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նախատեսված դեպքերում լիազոր մարմինը կարող է միաժամանակ դիմել դատարան` կրոնական կազմակերպության,  որպես իրավաբանական անձի, գործունեությունը կասեցնելու պահանջով, եթե առանց դրա հնարավոր չի լինի վերացնել կամ կանխել խախտումները:
2. Կրոնական կազմակերպության, որպես իրավաբանական անձի, գործունեությունը կարող է կասեցվել ոչ ավել, քան 6 ամիս ժամկետով:
3. Կրոնական կազմակերպությունը, որպես իրավաբանական անձ, կասեցման ժամանակահատվածում կասեցման հիմք հանդիսացող խախտումները վերացնելու դեպքում կարող է դիմել դատարան` կասեցումը վերացնելու պահանջով:
4. Սահմանված ժամկետում կրոնական կազմակերպության կողմից խախտումները չվերացվելու դեպքում պետական լիազոր մարմինը կարող է դիմել դատարան կասեցման ժամկետը երկարաձգելու կամ սույն օրենքի 14-րդ հովածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով սահմանված հիմքով կրոնական կազմակերպությունը, որպես իրավաբանական անձ, լուծարելու պահանջով:
5. Կասեցման ժամկետը կարող է երկարաձգվել ոչ ավել, քան 2 ամիս ժամկետով:
ՀՈԴՎԱԾ 14. Հոդված 15. Կրոնական կազմակերպության լուծարումը
1. Կրոնական կազմակերպությունը կարող է լուծարվել` 
1) կրոնական կազմակերպության, որպես իրավաբանական անձի, բարձրագույն մարմնի որոշմամբ. 
2) սնանկության հետևանքով` օրենքով սահմանված կարգով. 
3) դատական կարգով` սույն հոդվածի 2–րդ մասում սահմանված հիմքերի առկայության դեպքում:
2. Դատական կարգով կրոնական կազմակերպությունը ենթակա է լուծարման, եթե. 
1) կրոնական կազմակերպության գործունեությունն ուղղված է սահմանադրական կարգը բռնի տապալելուն, ազգային, ռասայական, կրոնական ատելություն կամ թշնամանք հրահրելուն կամ բորբոքելուն, բռնություն կամ պատերազմ քարոզելուն. 
2) կրոնական կազմակերպության, որպես իրավաբանական անձի, կողմից` օրենքների պահանջների այնպիսի խախտումներ կատարելու դեպքում, որոնք չեն կարող վերացվել կազմակերպության ձեռնարկած միջոցառումներով. 
3) կրոնական կազմակերպությունը, որպես իրավաբանական անձ, սույն օրենքի 12-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված կարգով գրավոր նախազգուշացում ստանալուց հետո սահմանված ժամկետում չի վերացրել խախտումները. 
4) կրոնական կազմակերպությունը, որպես իրավաբանական անձ, սույն օրենքի 12-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված կարգով գրավոր նախազգուշացում ստանալուց հետո մեկ տարվա ընթացքում կրկին կատարել է նույնաբնույթ խախտում. 
5) կազմակերպության, որպես իրավաբանական անձի, պետական գրանցման ժամանակ ներկայացված փաստաթղթերը պարունակել են էական նշանակութուն ունեցող կեղծ տվյալներ. 
3. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված հիմքերով կրոնական կազմակերպության լուծարման համար դատարան է դիմում լիազոր մարմինը:
4. Սույն հոդվածի 2–րդ մասով սահմանված հիմքերով կրոնական կազմակերպությունը լուծարվում է, եթե խախտումը վերացնելու կամ կանխելու այլ միջոցները սպառված են կամ այլ կերպ հնարավոր չէ վերացնել խախտումները:
5. Դատարանը կարող է սույն օրենքի 13-րդ 14-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված ժամկետով կասեցնել կրոնական կազմակերպության, որպես իրավաբանական անձի, գործունեությունը, եթե խախտումները հնարավոր է վերացնել կամ կանխել առանց կրոնական կազմակերպության լուծարման:
6. Կազմակերպության լուծարման պետական գրանցումն իրականացվում է «Իրավաբանական անձանց պետական գրանցման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված կարգով:

ԳԼՈՒԽ 9.
ԵԶՐԱՓԱԿԻՉ ԵՎ ԱՆՑՈՒՄԱՅԻՆ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

Հոդված 15. Հոդված 16.  եզրափակիչ և անցումային դրույթներ
1. Սույն օրենքն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակման օրվան հաջորդող տասներորդ օրը:
2. Եթե մինչև սույն օրենքի ուժի մեջ մտնելը ներկայացվել է կրոնական կազմակերպություն գրանցելու դիմում և մինչև սույն օրենքի ուժի մեջ մտնելը այդ կազմակերպությունը չի ստացել պետական գրանցում, ապա դրա գրանցումը իրականացվում է սույն օրենքի պահանջներին համապատասխան:
3. Սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելու պահից ուժը կորցրած ճանաչել «Խղճի ազատության և կրոնական կազմակերպությունների մասին» 1991 թվականի հունիսի 17- ի Ն-0333-I օրենքը:

ՆԱԽԱԳԻԾ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՕՐԵՆՔԸ

«ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՅՑ ԱՌԱՔԵԼԱԿԱՆ ՍՈՒՐԲ ԵԿԵՂԵՑՈՒ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ» ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՔՈՒՄ ԼՐԱՑՈՒՄ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ»

Հոդված 1. «Հայաստանի Հանրապետության եվ Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հարաբերությունների մասին» 2007 թվականի փետրվարի 22-ի ՀՕ-80-Ն օրենքը լրացնել 12.1 և 12.2 հոդվածներով հետևյալ բովանդակությամբ.
«Հոդված 12.1. Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու և պետության հարաբերությունները
1. Պետությունը չի խոչընդոտում Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու մենաշնորհ հանդիսացող հետևյալ առաքելությունների իրագործմանը. 
1. Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ եկեղեցու իրավունքներն են.
1) ազատ քարոզել ու տարածել իր դավանանքը Հայաստանի Հանրապետության ողջ տարածքում: Հայաստանյաց Առաքելական Եկեղեցու դավանաբանության պաշտոնական լուսաբանումը զանգվածային լրատվության միջոցներով կամ զանգվածային միջոցառումների ժամանակ կարող է իրականացվել միայն Հայաստանյաց Առաքելական եկեղեցու հավանությամբ. 
2) վերստեղծել իր պատմական ավանդույթները, կառուցվածքը, կազմակերպությունները, թեմերն ու համայնքները. 
3) կառուցել նոր եկեղեցիներ, գործող դարձնել իրեն պատկանող պատմական հուշարձան-եկեղեցիները` ինչպես հավատացյալների խնդրանքով, այնպես էլ սեփական նախաձեռնությամբ. 
4) նպաստել հայ ժողովրդի հոգևոր կրթությանը, օրենքով սահմանված կարգով նաև պետական կրթական հաստատություններում. 
5) գործնականորեն աջակցել հայ ժողովրդի բարոյական կատարելագործմանը. 
6) ծավալել բարեգործական և բարեխնամ գործունեություն. 
7) ունենալ մշտական հոգևոր ներկայացուցիչ հիվանդանոցներում, զառամյալների և հաշմանդամների տներում, զորամասերում, ազատազրկման վայրերում` ներառյալ քննչական մեկուսարանները:
3. Հայաստանյաց Առաքելական եկեղեցին որպես ազգային եկեղեցի, որը գործում է նաև հանրապետության տարածքից դուրս, ենթակա է Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանությանը` միջազգային իրավական նորմերի սահմաններում:
4. Ազգային տաղավար տոներին հաջորդող աշխատանքային օրը Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշմամբ կարող է տեղափոխվել նախորդ կամ հաջորդ շաբաթ օրը:
Հոդված 12.2. Համահայկական ինտեգրման ռազմավարության մեջ Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու դերակատարությունը 
Հայության ինտեգրման ու զարգացման համատեքստում ՀԱՍԵ-ն (ի դեմս՝ Ամենայն Հայոց Հայրապետության, Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության, Պատրիարքական երկու Աթոռների, թեմական առաջնորդությունների), որպես առանձնաշնորհում, իրավունք ունի նպաստելու ազգային-եկեղեցական մյուս կառույցների՝ Հայ Կաթողիկե և Հայ Ավետարանական Ընտանիքի եկեղեցիների հոգևոր-հայրենանվեր գործունեության համախմբմանը՝ հօգուտ ազգային-մշակութային արժեքների կարևորմանն ու կերտմանը, հայ հասարակության բարոյական, հանդուրժողականության և համերաշխության մթնոլորտի զորացմանը: »:
Հոդված 2. Սույն օրենքն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակման օրվանը հաջորդող տասներորդ օրը:

ՆԱԽԱԳԻԾ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՕՐԵՆՔԸ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ԻՐԱՎԱԽԱԽՏՈՒՄՆԵՐԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՍԳՐՔՈՒՄ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ԼՐԱՑՈՒՄ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

Հոդված 1. Հայաստանի Հանրապետության 1985 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքի (այսուհետ օրենսգիրք) 205.2-րդ հոդվածը շարադրել հետևյալ խմբագրությամբ.
«Հոդված 205.2. Անչափահասների նկատմամբ կրոնական քարոզչությունը
1. Առանց ծնողների համաձայնության կրոնական քարոզչությունը կամ կրոնական քարոզչության փորձերը այն դաստիարակչական կամ նախակրթական կամ կրթական հաստատություններում, որտեղ դաստիարակվում կամ ուսումնառում են անչափահաս անձինք` առաջացնում է տուգանքի նշանակում` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից չորսհարյուրապատիկի  … չափով:
2. Կրոնական քարոզչություն իրականացնելու նպատակով` տանսչորս տարին չլրացած անչափաս անձանց մասնակցությամբ, առանց նրանց ծնողների համաձայնության կրոնական խմբեր կազմավորելը` առաջացնում է տուգանքի նշանակում` նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկի հինգհարյուրապատիկի … չափով»:
Հոդված 2. Օրենսգրքի 205.3-րդ հոդվածը շարադրել հետևյալ խմբագրությամբ.
«Հոդված 205.3. Կրոնական խումբը գրանցելուց խուսափելը
Կրոնական կազմակերպության գրանցման համար ներկայացված փաստաթղթերում ակնհայտ կեղծ տեղեկություններ ներառելը
1. Կրոնական խմբի կազմակերպության  ղեկավարի կողմից 25 և ավելի չափահաս հետևորդներ ունեցող կրոնական խումբը գրանցելուց խուսափելը կամ գրանցման համար ներկայացված փաստաթղթերում ակնհայտ կեղծ տեղեկություններ ներառելը` առաջացնում է տուգանքի նշանակում` նվազագույն աշխատավարձի վեցհարյուրապատիկից հարյուրապատիկի … չափով:»:
Հոդված 3. Օրենսգրքը լրացնել 205.4-րդ հոդվածով հետևյալ
բովանդակությամբ.
«Հոդված 205.4. Դավանափոխ անելու նպատակով հետապնդելը կամ
նյութական կամ սոցիալական բնույթի առավելություններ տրամադրելը
1. Դավանափոխ անելու նպատակով այլ կրոնական կամ դավաբանական պատկանելիություն կամ հայացքներ ունեցող անձի նկատմամբ կրոնական բնույթի ցանկացած քարոզչական ներգործություն, որը դրսևորվում է այդ անձին երկու կամ ավելի անգամ հետապնդելով կամ նյութական կամ սոցիալական առավելություն տրամադրելով ` առաջացնում է տուգանքի նշանակում` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից երեքհարյուրապատիկի չափով:»:
Հոդված 3. Օրենսգրքի 205.1-րդ հոդվածը ճանաչել ուժը կորցրած:
Հոդված 4. Օրենսգրքի 206-րդ հոդվածը շարադրել հետևյալ խմբագրությամբ.
«Հոդված 206. Կրոնական կազմապերպությունների կողմից օրենքի պահանջները խախտելը
1. Կրոնական կազմակերպության կողմից յուրաքանչյուր տարվա համար մինչև դրան հաջորդող տարվա մարտի 25-ը իր պաշտոնական ինտերնետային կայք էջում իր տարեկան եկամուտների և ծախսերի գումարի, նախորդ տարվա ընթացքում որպես իրավաբանական անձ իրականացված գործունեության նկարագրության, ծրագրերի անվանումների ու վայրերի, այդ տարվա հունվարի 1-ի դրությամբ կազմակերպության անդամների քանակի, կազմակերպության ղեկավարների և դրանք պաշտոնավորող անձանց, նախորդ տարում անցկացված բարձրագույն և ղեկավար մարմինների նիստերի քանակի, կազմակերպության գտնվելու վայրի վերաբերյալ տեղեկատվություն չհրապարակելը կամ ինտերնետ կայք էջ չունենալու դեպքում այդ տեղեկատվությունը ՀՀ արդարադատության նախարարություն չներկայացնելը կամ դրանում ակնհայտ կեղծ տեղեկություններ ներառելը` առաջացնում է տուգանքի նշանակում` նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկից հինգհարյուրապատիկի … չափով:
2. Կրոնական կազմակերպությունների կողմից օտարերկրյա պետություններից, ֆիզիկական և իրավաբանական անձանցից ֆինանսավորում ստանալը ` առաջացնում է տուգանքի նշանակում` նվազագույն աշխատավարձի յոթհարյուրապատիկից հազարապատկի չափով չափով:
3. Կրոնական կազմակերպությունների կողմից կուսակցություններին ֆինանսավորելը կամ նրանցից ֆինանսավում ստանալը` առաջացնում է տուգանքի նշանակում` նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկից մինչև ութհարյուրապատիկի չափով:
4. Կրոնական կազմակերպությունների կողմից իրենց անդամների անձնական կյանքի, առողջության, սեփականության եւ վարքի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնելը` առաջացնում է տուգանքի նշանակում` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուպատիկից չորսհարյուրապատիկի չափով»:
ՀՈԴՎԱԾ 5. Սույն օրենքն ուժի մեջ մտնում է պաշտոնական հրապարակման օրվան հաջորդող տասներորդ օրը: